Türkiye-Afrika İlişkileri

TÜRKİYE-AFRİKA TİCARİ VE EKONOMİK İLİŞKİLERİ

Afrika ülkeleriyle ilişkilerimizin içinde bulunduğu aşamanın değerlendirilmesi ve ilişkileri daha da geliştirecek ilave yol ve yöntemlerin belirlenmesi amacıyla, 18-21 Ağustos 2008 tarihlerinde 49 Afrika ülkesi ile, Afrika Birliği dâhil 11 uluslararası ve bölgesel örgüt temsilcisinin katılımıyla, İstanbul’da I. Türkiye-Afrika İşbirliği Zirvesi düzenlenmiştir. Zirvede kabul edilen “Türkiye-Afrika İşbirliği İstanbul Deklarasyonu: Ortak Bir Gelecek İçin İşbirliği ve Dayanışma” ve “Türkiye-Afrika Ortaklığı İçin İşbirliği Çerçevesi” başlıklı belgeler Türkiye-Afrika ilişkilerini sürdürülebilir bir yapıya kavuşturmuştur.

Türkiye’nin 2023 yılında 500 milyar dolar ihracat hedefinde Afrika önemli bir yere sahiptir. Söz konusu hedef kapsamında Mısır, Cezayir, Libya, Güney Afrika Cumhuriyeti ve Nijerya, öne çıkan kıta ülkeleridir. Buna karşın, bugün itibariyle yalnızca Mısır, Tunus, Fas ve Mauritius ile Serbest Ticaret Anlaşmamız mevcuttur. Dolayısıyla, müzakerelerin devam etmekte olduğu Gana, Sudan, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Kamerun ve Libya gibi ülkelerle anlaşmaların kısa sürede sonuçlandırılabilmesi önem arz etmektedir.

ürkiye’nin Afrika ülkeleriyle 2003’ten beri artış göstermekte olan ikili ilişkilerinin arkasında Türkiye’nin Afrika’ya yönelik Ticari ve Ekonomik İyileştirme Stratejisi bulunmaktadır. Söz konusu strateji, 2014’te Malabo, Ekvator Ginesi’nde gerçekleşen Türkiye-Afrika Ortaklık Zirvesi’nde Kıta’nın değişen koşul ve ihtiyaçlarına uygun şekilde güncellenmiştir. Türkiye’nin Afrika’ya doğrudan yatırımını ve kıtadaki iş imkanlarını artırmak, ve Afrika ülkelerinin ekonomik kalkınmasına uygun bir ortam oluşturmak için Strateji’nin vizyon ve amaçları yeniden gözden geçirilmiştir.

Strateji’nin başlıca sonuçları aşağıdaki gibidir:

Kurumsal Kapasite:
Bl infographic
  • 1- 2003’te Afrika’daki Türkiye Büyükelçiliklerinin sayısı 7, Ticaret Müşavirliklerinin sayısı 4 iken, bu sayılar sırasıyla 41 ve 26’ya ulaşmıştır.
  • 2- TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı) kıtada 20 ülkede faaliyet yürütmektedir.
  • 3- Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu Afrika’daki karşı kanat kuruluşlarıyla 43 ülkede İş Konseyleri kurmuştur.
  • 4- An itibariyle, Türk Havayolları kıtadaki 33 ülkede 53 noktaya uçuş yapmaktadır. 2003’te ise yalnızca Kuzey Afrika’ya uçmaktaydı.
Ticaret ve Yatırım Rakamları:
  • 1- Türkiye'nin Afrika'ya yönelik stratejisinin başladığı 2003'te kıtayla 5,5 milyar dolar olan ticaret hacmi, yaklaşık dört katına çıkarak 2017 yılı itibarıyla 20,6 milyar dolara ulaştı.
  • 2- Aynı dönemde Türkiye'nin Afrika kıtasına yönelik ihracatı 2,1 milyar dolardan 11,7 milyar dolara yükselirken, ithalatı 3,3 milyar dolardan 8,9 milyar dolara yaklaştı.
  • 3- Afrika’daki Türk doğrudan yatırımları (stok) 2003’te 100 milyon dolar iken 2017'de 6,5 milyar dolara yaklaştı.
  • 4- Türk müteahhitleri, kıta genelinde 2002'de 769 milyon dolar tutarında 15 taahhüt projesi üstlenirken, 2017 yılı sonu itibarıyla kıtada üstlenilen müteahhitlik projelerinin toplamı 64 milyar doları aştı.
İşbirliğinden Ortaklığa - Mukayeseli Veriler

Türkiye, kendi tarihi tecrübesini, toplumsal, siyasal ve kültürel birikimini, sahip olduğu imkan ve kaynakları Afrikalı yönetimlerle ve halklarla “Afrika sorunlarına Afrika Çözümleri” ilkesi çerçevesinde ve karşılıklı fayda temelinde paylaşmaya devam edecektir.

  • Afrika kıtası ile ticaret hacmimiz 2003 yılında 5,47 milyar dolar iken, bu rakam 2017 yılında yılında 4 katlık bir artışla 20,6 milyar doları aşmıştır. Söz konusu dönemde, benzer şekilde ihracatımız 2,13 milyar dolardan 11,7 milyar dolara yükselirken, ithalatımız ise 3,34 milyar dolardan 8,9 milyar dolara yükselmiştir.
  • Yatırımlar açısından bakıldığında, 2003 yılında oldukça düşük bir düzeyde olduğu Tahmin edilen Türkiye’nin Afrika kıtasındaki doğrudan yatırımlarının hâlihazırda 6,5 milyar dolara ulaştığı hesaplanmaktadır. Ekim 2015’te yayınlanan bir rapora göre (financial times) Afrika’daki doğrudan yabancı yatırımlar arasında en fazla istihdam Yaratanın Türk yatırımları olduğu kaydedilmiştir (2014’te 16.593 kişilik istihdam).
  • Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri sektöründe de aynı dönemde büyük bir yükseliş süreci göze çarpmaktadır. Bugüne kadar kümülatif olarak Afrika’da üstlenilen 1.152 projenin toplam değeri de 64 milyar dolara yaklaşmıştır.
  • Diğer taraftan, ülkemiz 2013 yılı itibariyle, AfKB-Afrika Kalkınma Bankası’na üye olmuştur. Bu üyelikle birlikte, Türk firmalarının ve gerçek kişilerin AfKB, Afrika Kalkınma Fonu ve Nijerya Güven Fonu tarafından finanse edilen proje ve programlar kapsamında açılan ihalelere katılmaları mümkün olmuştur.
  • Ülkemiz Afrika ülkeleriyle ulaşım imkânlarını geliştirmek, işadamlarının karşılıklı olarak birbirleriyle temaslarını kolaylaştırmak, Türkiye’nin Afrika halklarının Dünya’ya ulaşımında bir kavşak noktası olmasını temin etmek ve halklar arasındaki bağlantıların güçlendirilmesini teminen THY’nin Afrika’ya uçuşlarının sayısının artırılmasını teşvik etmektedir. THY halihazırda Afrika’da 33 ülkede yaklaşık 53 noktaya seferler düzenlemektedir.
  • THY seferleri karşılıklı seyahatler yapılmasını kolaylaştırmış ve halklar arasındaki temasları da artırmıştır. Bu çerçevede, ülkemize gelen Afrikalı sayısında da büyük artış kaydedilmiştir.
  • Dışişleri Bakanlığı Diplomasi Akademisi tarafından 1992 yılından bu yana düzenlenen “uluslararası genç diplomatlar eğitim programı”na bugüne kadar Afrika ülkelerinden yaklaşık 200 diplomat katılmıştır.
  • İkili planda da birçok Afrika ülkesinden diplomatlara (Somali-Somaliland dahil, Madagaskar, Lesotho, Güney Sudan, Sudan, Kenya, Nijerya, Namibya) kısa süreli eğitim programları düzenlenmektedir.
  • Türkiye, Afrika’da barış ve istikrarın sağlanması faaliyetlerine katkıda bulunmaya önem atfetmektedir. Bu doğrultuda, Afrika’da halen görev yapmakta olan 9 bm misyonu’ndan 5’ine mütevazı rakamlarla da olsa ağırlıklı olarak polis unsurlarıyla (MONUSCO/KDC, UNAMID/Darfur, UNMISS/Güney Sudan, UNOCI/Fildişi Sahili ve UNMIL/Liberya) personel katkısında bulunmaktadır.
  • Türkiye, önde gelen donör ülkelerden biri olarak, küresel sorumlulukların ve gıda güvenliği, açlıkla mücadele, sürdürülebilir çevre, eğitim ve sağlık gibi ihtiyaçların farkında olarak hareket etmektedir.
  • Türkiye, aynı zamanda, insani ve kalkınma yardımlarını bütüncül bir yaklaşımla birlikte ele almaktadır.
  • Sağlık sektörü son dönemde Türkiye’nin insani yardımlarına ilişkin öne çıkan Alanlardan birisi olmuştur. Türkiye’nin 20’ye yakın Afrika ülkesi ile sağlık alanında ikili İşbirliği anlaşması mevcuttur.